Co to jest barbaryzm?

zapożyczenia

Zapożyczenia są to wszelkie elementy językowe (fonem, głoska, cząstka słowotwórcza, zwrot, wyrażenie, konstrukcja składniowa), które zostały przejęte z innego języka. Zapożyczenie to inaczej barbaryzm – od gr. Barbaros - barbarzyński, obcy, cudzoziemski.

Barbaryzmy można klasyfikować biorąc pod uwagę wiele wytycznych.
Ze względu ma przyjmowaną postać wyrazu wyróżniamy zapożyczenia fonetyczne/słuchowe – docierają do danego języka drogą słuchową w procesie bezpośredniego obcowania z językiem. Przyjmuje się wymowę obcego wyrazu, ale jego pisownia nie jest zachowana np. dżojstik (ang. joystick).
Drugą grupę stanowią zapożyczenia graficzne/wzrokowe– słowa zapożyczone za pośrednictwem pisma, zachowujące niezmienioną pisownią, ale nie oddające wymowy wyrazu w języku obcym np. walkower (ang. walk over). 

Wyrazy pochodzące z obcych języków można podzielić także na:

1. zapożyczenia rzeczowe – nazwy przedmiotów w naszym kraju naturalnie nie występujących np. banan, kawa.

  • Zapożyczenia  właściwe - przeniesione do języka polskiego bez zmiany postaci, a ich przystosowanie polega na spolszczeniu formy gramatycznej, dźwiękowej czy graficznej np. laser, detergent.
  • Zapożyczenia sztuczne - wyrazy utworzone z zapożyczonych morfemów – głównie są to terminy naukowe i techniczne np. radiofonia, hydroterapia),
  • Hybrydy - słowa składające się z cząstek zaczerpniętych z różnych języków, częściowo spolszczone np. autokar, fotokącik.
  • Kalki - wyrazy, wyrażenia, zwroty dosłownie tłumaczone na język polski. Wśród nich wyodrębnia się kalki słowotwórcze – dokładne tłumaczenia morfemów obcego języka np. światopogląd; frazeologiczne – ścisłe odwzorowanie stałych związków frazeologicznych np. rzecz w tym ros. dieło w tom; znaczeniowe – przypisanie wyrazowi zapożyczonemu nowego znaczenia np. goryl – ochroniarz).

Wśród zapożyczeń właściwych i sztucznych  wyróżnia się internacjonalizamy  - wyrazy powtarzające się w różnych językach z minimalnymi różnicami formalnymi np. demokracja, telewizja, komputer.

2. cytaty – przytaczane  nierzadko dosłownie, w obcym brzmieniu, bez dostosowywania do polskich form gramatycznych. Są to pożyczki okolicznościowe, pojawiające się w języku okazjonalnie np. come-back.

W poszczególnych okresach dominowały zapożyczenia z różnych języków:

  • Latynizmy (z łaciny) – aktywnie przejmowane aż do XVIII w. Było to w głównej mierze słownictwo religijne (np. chrzest, amen, msza), nazwy wytworów (np. korona, ampułka), nazwy osób od ich zawodów (np. profesor, aktor), nazwy urządzeń, instytucji, twórczości umysłowej (np. depozyt, senat).
  • Germanizmy - pojawiły się w XII – XIV w. Było to nazewnictwo wiążące się z tytulaturą duchowną, świecką, z handlem (np. szlachcic, rycerz, olej).  W okresie zaborów były to zapożyczenia słownictwa (np. rachunek), ale i związków frazeologicznych (np. jak Ci idzie?).
  • Bohemizmy (czechizmy) - szczególnie uwidoczniały się w XII-XVI w. w postaci terminów religijnych  i kościelnych, a także związanych z ruchem reformacyjnym (np. duchowieństwo, hańba).
  • Italianizm/neolatynizm (z włoskiego)– napływały w XVI-XVIII w. poprzez wyjazdy studentów na włoskie uniwersytety, przyjeżdżanie przybyszów z Włoch za panowania królowej Bony. Pojawiały się w dziedzinach takich jak architektura, sztuka, muzyka, moda, kuchnia, ogrodnictwo (np. fontanna, pianino, pizza).
  • Galicyzmy (z francuskiego) – od XVI w., a szczególnie modne były w XVII w. Zapożyczenia dotyczyły życia dworskiego, mody, kuchni, wojska (np. bagietka, gorset). W oświeceniu przeciwstawiano się wpływom francuskim ze względu na dbałość  o czystość języka.
  • Rusycyzmy – szczególnie ich wpływ widać w okresie zaborów (np. zsyłka) i po II wojnie światowej (np. kolektyw).
  • Ukrainizmy/rutenizmy – pochodziły głównie z XVI i XVII w. np. jarmułka, hultaj.
  • Hungaryzmy (z węgierskiego) – szczególnie ekspansywne za czasów Stefana Batorego np. gazda.
  • Orientalizmy (z języków wschodnich – turecki, arabski, perski) np. wezyr, bazar.
  • Anglicyzmy ich wpływy narastały na przełomie XIX i XX w. i trwa to do dziś. Mają największy wpływ na polszczyznę we wszystkich dziedzinach życia (np. pub, laptop).

Zapożyczenia mogą przechodzić bezpośrednio z języka do języka np. z angielskiego do polskiego - mecz, keks, bądź pośrednio przez inne języki np. z angielskiego przez niemiecki, francuski, rosyjski. Przy pomocy języka rosyjskiego przejęliśmy np. wyraz chuligan (ros. chuligan, ang. hooligan). Można też wyodrębnić zapożyczenia zewnętrzne (z języków obcych) i wewnętrzne (z dialektów i gwar).

Zapożyczenia wzbogacają i urozmaicają język. Dzięki nim powstają nowe warianty istniejących już słów. Zapożyczenia wzbogacają słownictwo, ale ich nadużywanie wiąże się z problemem zachowania czystości języka. Biorąc pod uwagę kryterium narodowe (dbałość o czystość języka) należy ograniczyć wprowadzanie nowych wyrazów zapożyczonych, szczególnie gdy mają już one polskie odpowiedniki. Nadużywanie obcych wyrazów, może doprowadzić do trudności w porozumiewaniu się ze względu na nieznajomość ich znaczeń. Równie niebezpiecznym zjawiskiem jest puryzm językowy, czyli przesadna dbałość o czystość języka, niechęć do wszelkich zapożyczeń. 

O autorze

avatar

Te artykuły też mogą Ci się spodobać

Świąteczne chochliki językowe

Zbliżają się święta, a tym samym dają znać o sobie coroczne… problemy językowe. Wielu z nas ma dylematy: „Jak to zapisać? Czy zacząć wielką literą? Odmienić czy zostawić niezmienioną formę?”. Zebraliśmy dla Was najczęściej pojawiające się chochliki  językowe związane ze okresem Bożego Narodzenia.

Sprawdź swój poziom języka przed nowym rokiem szkolnym

Chcesz rozpocząć naukę języka obcego, ale nie wiesz od jakiego poziomu zacząć? A może szukasz możliwości sprawdzenia swojego poziomu umiejętności językowej teraz i po całym kursie? Jeśli tak, to skorzystaj z naszych testów poziomujących.

Dodaj ogłoszenie
Najpopularniejsze artykuły
10 najlepszych aplikacji do nauki języków obcych

Znajomość języka obcego jest praktycznie niezbędna w dzisiejszym świecie. W poniższym tekście przedstawimy Wam 10 aplikacji mobilnych, które umożliwiają naukę różnych języków obcych.

Jakie książki wybrać, aby dobrze przygotować się do matury z matematyki?

Jakie książki wybrać, aby dobrze przygotować się do matury z matematyki? Ciężko na to pytanie odpowiedzieć, ponieważ na rynku jest bardzo dużo pozycji. Przedstawiamy subiektywną listę od naszego korepetytora.

Matura ustna z angielskiego - 50 przydatnych zwrotów

Zebraliśmy 50 zwrotów z języka angielskiego, które musisz znać przed egzaminem ustnym.

Baza testów
Pobierz darmowy e-book
i zapisz się na newsletter.
e-book
Pobierz darmowy e-book
i zapisz się na newsletter.
E-book Zawód: Korepetytor

Dowiedz się więcej o tej publikacji