Co to jest barbaryzm?

zapożyczenia

Zapożyczenia są to wszelkie elementy językowe (fonem, głoska, cząstka słowotwórcza, zwrot, wyrażenie, konstrukcja składniowa), które zostały przejęte z innego języka. Zapożyczenie to inaczej barbaryzm – od gr. Barbaros - barbarzyński, obcy, cudzoziemski.

Barbaryzmy można klasyfikować biorąc pod uwagę wiele wytycznych.
Ze względu ma przyjmowaną postać wyrazu wyróżniamy zapożyczenia fonetyczne/słuchowe – docierają do danego języka drogą słuchową w procesie bezpośredniego obcowania z językiem. Przyjmuje się wymowę obcego wyrazu, ale jego pisownia nie jest zachowana np. dżojstik (ang. joystick).
Drugą grupę stanowią zapożyczenia graficzne/wzrokowe– słowa zapożyczone za pośrednictwem pisma, zachowujące niezmienioną pisownią, ale nie oddające wymowy wyrazu w języku obcym np. walkower (ang. walk over). 

Wyrazy pochodzące z obcych języków można podzielić także na:

1. zapożyczenia rzeczowe – nazwy przedmiotów w naszym kraju naturalnie nie występujących np. banan, kawa.

  • Zapożyczenia  właściwe - przeniesione do języka polskiego bez zmiany postaci, a ich przystosowanie polega na spolszczeniu formy gramatycznej, dźwiękowej czy graficznej np. laser, detergent.
  • Zapożyczenia sztuczne - wyrazy utworzone z zapożyczonych morfemów – głównie są to terminy naukowe i techniczne np. radiofonia, hydroterapia),
  • Hybrydy - słowa składające się z cząstek zaczerpniętych z różnych języków, częściowo spolszczone np. autokar, fotokącik.
  • Kalki - wyrazy, wyrażenia, zwroty dosłownie tłumaczone na język polski. Wśród nich wyodrębnia się kalki słowotwórcze – dokładne tłumaczenia morfemów obcego języka np. światopogląd; frazeologiczne – ścisłe odwzorowanie stałych związków frazeologicznych np. rzecz w tym ros. dieło w tom; znaczeniowe – przypisanie wyrazowi zapożyczonemu nowego znaczenia np. goryl – ochroniarz).

Wśród zapożyczeń właściwych i sztucznych  wyróżnia się internacjonalizamy  - wyrazy powtarzające się w różnych językach z minimalnymi różnicami formalnymi np. demokracja, telewizja, komputer.

2. cytaty – przytaczane  nierzadko dosłownie, w obcym brzmieniu, bez dostosowywania do polskich form gramatycznych. Są to pożyczki okolicznościowe, pojawiające się w języku okazjonalnie np. come-back.

W poszczególnych okresach dominowały zapożyczenia z różnych języków:

  • Latynizmy (z łaciny) – aktywnie przejmowane aż do XVIII w. Było to w głównej mierze słownictwo religijne (np. chrzest, amen, msza), nazwy wytworów (np. korona, ampułka), nazwy osób od ich zawodów (np. profesor, aktor), nazwy urządzeń, instytucji, twórczości umysłowej (np. depozyt, senat).
  • Germanizmy - pojawiły się w XII – XIV w. Było to nazewnictwo wiążące się z tytulaturą duchowną, świecką, z handlem (np. szlachcic, rycerz, olej).  W okresie zaborów były to zapożyczenia słownictwa (np. rachunek), ale i związków frazeologicznych (np. jak Ci idzie?).
  • Bohemizmy (czechizmy) - szczególnie uwidoczniały się w XII-XVI w. w postaci terminów religijnych  i kościelnych, a także związanych z ruchem reformacyjnym (np. duchowieństwo, hańba).
  • Italianizm/neolatynizm (z włoskiego)– napływały w XVI-XVIII w. poprzez wyjazdy studentów na włoskie uniwersytety, przyjeżdżanie przybyszów z Włoch za panowania królowej Bony. Pojawiały się w dziedzinach takich jak architektura, sztuka, muzyka, moda, kuchnia, ogrodnictwo (np. fontanna, pianino, pizza).
  • Galicyzmy (z francuskiego) – od XVI w., a szczególnie modne były w XVII w. Zapożyczenia dotyczyły życia dworskiego, mody, kuchni, wojska (np. bagietka, gorset). W oświeceniu przeciwstawiano się wpływom francuskim ze względu na dbałość  o czystość języka.
  • Rusycyzmy – szczególnie ich wpływ widać w okresie zaborów (np. zsyłka) i po II wojnie światowej (np. kolektyw).
  • Ukrainizmy/rutenizmy – pochodziły głównie z XVI i XVII w. np. jarmułka, hultaj.
  • Hungaryzmy (z węgierskiego) – szczególnie ekspansywne za czasów Stefana Batorego np. gazda.
  • Orientalizmy (z języków wschodnich – turecki, arabski, perski) np. wezyr, bazar.
  • Anglicyzmy ich wpływy narastały na przełomie XIX i XX w. i trwa to do dziś. Mają największy wpływ na polszczyznę we wszystkich dziedzinach życia (np. pub, laptop).

Zapożyczenia mogą przechodzić bezpośrednio z języka do języka np. z angielskiego do polskiego - mecz, keks, bądź pośrednio przez inne języki np. z angielskiego przez niemiecki, francuski, rosyjski. Przy pomocy języka rosyjskiego przejęliśmy np. wyraz chuligan (ros. chuligan, ang. hooligan). Można też wyodrębnić zapożyczenia zewnętrzne (z języków obcych) i wewnętrzne (z dialektów i gwar).

Zapożyczenia wzbogacają i urozmaicają język. Dzięki nim powstają nowe warianty istniejących już słów. Zapożyczenia wzbogacają słownictwo, ale ich nadużywanie wiąże się z problemem zachowania czystości języka. Biorąc pod uwagę kryterium narodowe (dbałość o czystość języka) należy ograniczyć wprowadzanie nowych wyrazów zapożyczonych, szczególnie gdy mają już one polskie odpowiedniki. Nadużywanie obcych wyrazów, może doprowadzić do trudności w porozumiewaniu się ze względu na nieznajomość ich znaczeń. Równie niebezpiecznym zjawiskiem jest puryzm językowy, czyli przesadna dbałość o czystość języka, niechęć do wszelkich zapożyczeń. 

O autorze

avatar

Te artykuły też mogą Ci się spodobać

Popularne błędy w języku polskim

Spis 60 najczęściej popełnianych błędów w języku polskim. Sprawdź, czy znasz poprawną pisownię tych wyrażeń.

Nie tylko w szkole, czyli nauka w świecie 2.0

Dzięki Internetowi niemal każda dziedzina wiedzy stała się dostępna dla każdego. Czas i miejsce przestały nas ograniczać, a nawet najbardziej niszowe szkolenia są na wyciągnięcie ręki.  Już nie trzeba dojeżdżać na stacjonarne kursy i dostosowywać swojego harmonogramu do narzuconych godzin.

Dodaj ogłoszenie
Najpopularniejsze artykuły
10 najlepszych aplikacji do nauki języków obcych

Znajomość języka obcego jest praktycznie niezbędna w dzisiejszym świecie. W poniższym tekście przedstawimy Wam 10 aplikacji mobilnych, które umożliwiają naukę różnych języków obcych.

Jakie książki wybrać, aby dobrze przygotować się do matury z matematyki?

Jakie książki wybrać, aby dobrze przygotować się do matury z matematyki? Ciężko na to pytanie odpowiedzieć, ponieważ na rynku jest bardzo dużo pozycji. Przedstawiamy subiektywną listę od naszego korepetytora.

Matura ustna z angielskiego - 50 przydatnych zwrotów

Zebraliśmy 50 zwrotów z języka angielskiego, które musisz znać przed egzaminem ustnym.

Baza testów
Pobierz darmowy e-book
i zapisz się na newsletter.
e-book
Pobierz darmowy e-book
i zapisz się na newsletter.
E-book Zawód: Korepetytor

Dowiedz się więcej o tej publikacji