W październiku 2020 ogłoszono laureatów jednej z najważniejszych nagród naukowych na świecie - Nagrody Nobla. Prestiżowe wyróżnienie przyznawane jest w takich dziedzinach jak fizyka, chemia, fizjologia lub medycyna, literatura. Dodatkowo przyznawana jest także Pokojowa Nagroda Nobla i Nagroda Banku Szwecji im. Alfreda Nobla w dziedzinie ekonomii.
Nagroda Nobla - zasady
Nagrodę ustanowił w swojej ostatniej woli naukowiec i wynalazca dynamitu Alfred Nobel. Po raz pierwszy uroczystość wręczenia nagrody odbyła się w 1901 roku. Pokojową Nagrodę Nobla otrzymał wtedy Jean Henri Dunant, założyciel Czerwonego Krzyża i Frederic Passy. Uroczystość odbywa się co roku 10 grudnia, a same nagrody wręcza król Szwecji.
Nagroda Nobla to tak naprawdę złoty medal i dyplom, a także nagroda finansowa. Dziedziny, w których wybierani są laureaci:
- fizyka,
- chema,
- fizjologia lub medycyna
- literatura
- Pokojowa Nagroda Nobla - za najlepszą pracę na rzecz braterstwa między narodami, likwidacji lub redukcji armii oraz za promocję stowarzyszeń pokojowych.
Dodatkowo od 1968 roku przyznawana jest takżę Nagroda Banku Szwecji im. Alfreda Nobla w dziedzinie ekonomii. W każdej dziedzinie za wybór laureatów odpowiada inna instytucja. Królewska Szwedzka Akademia Nauk wybiera zwycięzców z chemii i fizyki, Instytut Karolinska z fizjologii lub medycyny, Akademia Szwecka w dziedzinie literatury, Norweski Komitet Noblowski przyznaje natomiast Pokojową Nagrodę Nobla.
Nagrody Nobla 2020 - lista laureatów
Ze względu na pandemię koronawirusa komitety noblowskie obradowały częściowo zdalnie. Począwszy od 5 października rozpoczął się tzw. 'tydzień noblowski", podczas którego ogłoszono laureatów w poszczególnych kategoriach. Przedstawiamy listę laureatów:
fizjologia i medycyna - Harvey J. Alter, Michael Houghton, Charles M. Rice
Nagroda przyznana za badania i odkrycie wirusa, który powoduje zapalenie wątroby typu C (HCV).
fizyka - Roger Penrose, Reinhard Genzel, Andrea Ghez
Roger Penrose otrzymał nagrodę za wyjaśnienie, dlaczego we Wszechświecie mogą istnieć czarne dziury. Dwójka innych badaczy - Reinhard Genzel i Andrea Ghez zostali wyróżnieni za potwierdzenie obserwacyjne, że czarne dziury występują w naszym wszechświecie.
chemia - Emmanuelle Charpentier, Jennifer A. Doudna
Badaczki zostały laureatkami ze względu na opracowanie metody edycji genomu, co pozwoli na tworzenie nowych modyfikacji genetycznych roślin uprawnych, ale także metody leczenia chorób.
literatura - Louise Glück
Akademia Szwecka w uzasadnieniu swojej decyzji napisała, że poetka ma niepowtarzalny głos, który czyni życie każdego z nas uniwersalnym.
Pokojowa Nagroda Nobla - Światowy Program Żywnościowy
Światowy Program Żywnościowy to jedna z agencji ONZ. Została uhonorowana za zwalczanie globalnego głodu.
ekonomia - Paul Milgrom, Robert Wilson
Ekonomiści otrzymali nagrodę za ulepszenie teorii aukcji i wynalezienie nowych formatów aukcji, które przysłużą się nie tylko sprzedawcom, ale też podatnikom na całym świecie.
Polacy, którzy otrzymali Nagrodę Nobla
Polacy kilkukrotnie zapisali się w historii Nagrody Nobla. W 1903 nagrodę w dziedzinie fizyki otrzymała Maria Słodowska-Curie. Po raz kolejny została wyróżniona w 1911, ale tym razem w dziedzinie chemii. Słodowska-Curie była nagradzana za badania nad zjawiskiem promieniotwórczości, a także za odkrycie polonu i radu oraz badanie właściwości chemicznych pierwiastków promieniotwórczych.
W kolejnych latach nagrody trafiały do Polaków w dziedzinie literatury. W 1905 nagrodę otrzymał Henryk Sienkiewicz (za rzadko spotykany geniusz, który wcielił w siebie ducha narodu). W 1924 w tej samej kategorii laureatem został Władysław Reymont za powieść "Chłopi". Autor nie odebrał jednak nagrody ze względu na zły stan zdrowia. W 1980 roku wyróżnienie otrzymał Czesław Miłosz za całokształ twórczości.
W 1983 roku Norweski Komitet Noblowski zdecydował, że Pokojową Nagrodę Nobla otrzyma Lech Wałęsa - za zapoczątkowanie dialogu między Solidarnością a władzami. Pokojową Nagrodę Nobla otrzymał jeszcze jeden Polak - Józef Rotblat. W 1995 roku wyróżniono go za działalność na rzecz atomowego rozbrojenia.
W 1996 Akademia Szwedzka po raz kolejny zdecydowała, że wyróżnienie z dziedziny literatury trafi do Polski. Nagrodę otrzymała Wisława Szymborska za czystość i siłę poetyckiego spojrzenia. W 2018 roku w tej samej kategorii laureatką została Olga Tokarczuk (nagrodę przyznano w 2019 roku). Akademia wyróżniła autorkę za wyobraźnie narracyjną oraz encyklopedyczną pasję, która reprezentuje przekraczanie granic jako formę życia.
