Każdy człowiek ma swój styl wypowiedzi, na który wpływa wiele czynników np. środowisko w jakim przebywa czy doświadczenia życiowe. Styl wypowiedzi to sposób wyrażania się i stała tendencja w wyborze środków językowych, charakterystyczna dla autora, kierunku, gatunku literackiego, dzieła lub okresu. Inaczej styl to ogólne ukształtowanie języka, polegające na specyfice składni, frazeologii, leksyki bądź sposób wyrażania się, formułowania wypowiedzi w mowie lub piśmie.
Twój styl powinien być adekwatny do sytuacji komunikacyjnej. Cechy dobrej formy wypowiedzi to:
- komunikatywność – twój przekaz powinien być zrozumiały dla odbiorcy. Dlatego powinieneś się posługiwać językiem poprawnym i prostym, unikać dwuznaczności wypowiedzi, stronić od pustej frazeologii, nieznanych zwrotów. Istotne jest też, żeby składnia Twojej wypowiedzi opierała się na nieskomplikowanej budowie. Korzystanie z niepoprawnych form może powodować nieporozumienia, złe odczucia u twoich słuchaczy i czytelników.
- jasność stylu – wynika ona ze „ścisłości myślenia”. Dla osiągnięcia tego celu wykorzystuj proste konstrukcje wypowiedzi bez zdań zawiłych i wtrąconych. Unikaj używania wyszukanych środków stylistycznych, homonimów (wyrazów jednakowo brzmiących, ale o odmiennym znaczeniu), neologizmów, archaizmów. Przydatną cechą jest tutaj umiejętność odpowiedniego doboru słownictwa przy jednoczesnym posługiwaniu się wyrazami powszechnie zrozumiałymi. Pamiętaj, że wypowiedź zbyt bogata w środki stylistyczne staje się niejasna. Odbiorca pod wpływem natłoku treści może zgubić wątek i nie zrozumieć twojej intencji.
- zwięzłość – czyli wykorzystanie tylko tych środków językowych, które są niezbędne do precyzyjnego wyrażania myśli. Jest to możliwe do realizacji dzięki unikaniu pleonazmów (zbędnych powtórzeń np. poprawić się na lepsze zamiast poprawić się), stosowanie form skrótowych (np. podstawówka zamiast szkoła podstawowa), używanie krótkich zdań pojedynczych lub nieskomplikowanych złożonych. Zwięzłość powinna być cechą charakterystyczną notatek, streszczeń, sprawozdań, dialogów, szczególnie gdy znana tobie i rozmówcom sytuacja pozwala na oszczędność słowa.
- żywotność i obrazowość – chodzi tutaj o przekazywanie za pomocą środków językowych uczuć, myśli, obrazów w taki sposób, aby pobudzić wyobraźnię odbiorcy. Możesz to osiągnąć dzięki zastosowaniu różnorodnych typów zdań (oznajmujących, pytających, wykrzyknikowych, rozkazujących), anakolutów (zdań o niepełnej budowie składniowej), równoważników zdań. Na żywotność stylu wypowiedzi wpływa stosowanie różnych środków stylistycznych (np. onomatopeje), czasów w zróżnicowanych funkcjach np. teraźniejszego w funkcji przeszłego, które przełamują jednostajność i monotonię przekazu. Obrazowość to plastyczne prezentowanie uczuć, myśli poprzez odpowiednie stosowanie epitetów, przenośni, porównań np. jak błyskawica zamiast szybko. Kluczowe jest tutaj też wprowadzanie przysłów, porzekadeł.
Podczas tworzenia wypowiedzi i wyboru środków językowych (wyrazów, związków frazeologicznych, konstrukcji składniowych, form fleksyjnych) pamiętaj aby:
• tworzyć tekst tak, by najlepiej oddawał zamierzony cel;
• harmonizować trzy komponenty - tekst, sytuację i odbiorcę;
• nadawać wypowiedzi cech oryginalności;
• wykorzystywać swoje indywidualne skłonności do mówienia (pisania) w charakterystyczny dla siebie sposób.
Tworząc wypowiedzi zawsze musisz uwzględniać: odbiorcę (czyli do kogo się zwracasz), co chcesz przekazać, po co, jak, gdzie i kiedy.
Oprócz wcześniej wymienionych cech dobrej wypowiedzi ważna jest też rzeczowość, czyli pisanie/mówienie na temat, skupianie się na konkretach, przytaczanie adekwatnych przykładów, unikanie frazesów. Najważniejsza jest poprawność językowa i zrozumiałość.
Redakcja e-korepetycje.net
Korzystano z:
• Dominik - Stawicka D., Czarnota E., Matura 2014. Vademecum. Język polski, Gdynia 2013.
• Język polski: encyklopedia w tabelach, pod red. Mizerski W., Warszawa 2000.
• Kazimierska D., Wasilewska B., Przewodnik po tematach maturalnych - język polski: egzamin pisemny, egzamin ustny, Warszawa 1997.
• Pol J., Repetytorium z języka polskiego: zagadnienia językowe, teoria, literatury, Łódź 2006.
