Poprawna pisownia tych wyrazów zależy od ich znaczenia. Nie ma jednego wariantu, który powinniśmy stosować. Decydując się na formę: wpół lub w pół, musimy wziąć pod uwagę znaczenie zdania oraz jego kontekst.
Pisownię przyimka w z liczebnikiem ułamkowym pół – raz rozdzielną, raz łączną – można zapamiętać w ten sposób, że:
- w pół piszemy wtedy, gdy po w pół występuje rzeczownik w dopełniaczu, np.: przerwać w pół zdania, zamilknąć w pół słowa, zatrzymać się w pół drogi, załatwić coś w pół godziny itp. W pół znaczy wtedy to samo, co w połowie (przerwać w połowie zdania, zamilknąć w połowie słowa, zatrzymać się w połowie drogi itp.);
- słowo wpół jest pojemniejsze semantycznie, oznacza: na połowę, na środku czegoś, na dwoje, w pasie i zwykle nie pojawia się po nim żaden inny wyraz. Napiszemy zatem: rozbić talerz wpół, zgiąć się z bólu wpół, złożyć kartkę wpół, przekroić jabłko wpół, objąć kogoś wpół;
- pisownię łączną wpół wybierzemy również wtedy, gdy mamy na myśli moment
w połowie między dwiema pełnymi godzinami np. spotkajmy się o wpół do dziesiątej; - pisownię łączną wpół zastosujemy również w połączeniach: na wpół i wpół do..., np.: na wpół leżąc, o wpół do siódmej, wpół do dwunastej.
Uwaga!
Dopełniacz odpowiada na pytania: kogo, czego (nie ma).
Przykłady użycia:
W pół minuty był już ubrany i gotów do wyjścia.
Wybuch był tak silny, że katedrę dosłownie rozerwało wpół.
Wstajemy o wpół do szóstej, jemy śniadanie i wyjeżdżamy na wykopaliska.
(...) a idąc do łóżka, zamawiałem tylko telefoniczne budzenie na wpół do szóstej, to znaczy na pół godziny przedtem, nim Uszer wstawał do pracy.
Było wpół do trzeciej, gdy wreszcie doczekałem się jedzenia w restauracji naprzeciw siedziby banku.
Dodatkowe informacje:
Źródło: (SO PWN; NSPP; WSPP).
