Nowa mapa świata: Equal Earth zamiast mapy Merkatora

4 września 2026 r. Zgromadzenie Ogólne ONZ przyjęło rezolucję „Correct the Map”. Zachęca ona, żeby zamiast mapy Merkatora częściej używać map w odwzorowaniu Equal Earth, które pokazują kontynenty w prawdziwych proporcjach. Dokument nie jest wiążący i niczego nie zakazuje. To jedynie zachęta, by w sytuacjach, w których liczy się realne odwzorowanie powierzchni lądów, korzystać z map opartych na projekcji Equal Earth.

Odwzorowanie Merkatora, źródło: Wikipedia, licencja CC BY-SA 3.0

Odwzorowanie Equal Earth, żródło: equal-earth.com

Projekcja a mapa: czym się różnią?

Projekcja, czyli odwzorowanie kartograficzne, to przepis matematyczny, który mówi, w którym miejscu płaskiej kartki lub ekranu narysować każdy punkt z kuli ziemskiej. Mapa to gotowy obraz zbudowany według tego przepisu: z lądami, granicami, nazwami, skalą i legendą. Według jednej projekcji można narysować wiele różnych map.

Ziemia jest kulą, a mapa jest płaska. Kuli nie da się rozłożyć na płasko bez rozciągania i ściskania, więc zanim ktokolwiek narysuje mapę świata, musi wybrać sposób przeniesienia punktów z kuli na płaszczyznę. W polskiej geografii ten sposób nazywa się odwzorowaniem kartograficznym. W mediach często mówi się na niego „projekcja”, od angielskiego „map projection”. W tym tekście oba słowa znaczą to samo.

Samo odwzorowanie nie zawiera granic, miast ani rzek. Mówi tylko, gdzie co narysować. Mapa powstaje dopiero wtedy, gdy na tej podstawie ktoś narysuje lądy, granice i nazwy. Te same kraje narysowane według dwóch różnych odwzorowań dają dwie mapy, które wyglądają zupełnie inaczej. Widać to na grafice powyżej: Grenlandia, Afryka i Europa to te same lądy, ale w każdej wersji mają inną wielkość.

Stąd bierze się zamieszanie wokół nazwy „mapa Merkatora”. Gerard Merkator narysował w 1569 r. mapę świata dla żeglarzy. Sposób, w jaki ją narysował, nazywamy dziś odwzorowaniem Merkatora. Według tego samego przepisu powstały później tysiące innych map, w tym Google Maps. Gdy media piszą o „mapie Merkatora”, mają zwykle na myśli każdą mapę wykonaną tą metodą. Tak samo „mapa Equal Earth” to każda mapa narysowana według odwzorowania Equal Earth.

Co dokładnie poparła ONZ?

ONZ nie przyjęła nowej mapy świata. Poparła odwzorowanie, czyli sposób rysowania map. Rezolucja zachęca szkoły, rządy, media i firmy technologiczne, żeby wszędzie tam, gdzie porównuje się wielkość krajów, używać odwzorowań pokazujących prawdziwe proporcje powierzchni, a z nazwy wymienia Equal Earth. Nie zakazuje mapy Merkatora i nie zmienia granic państw.

Rozróżnienie projekcji i mapy ma tu praktyczne znaczenie. Rezolucja nie wskazuje jednego obrazka, który ma wisieć w każdej klasie. Szkoła, wydawca atlasu czy aplikacja mogą nadal rysować własne mapy, z własną treścią i w swoim stylu. Rezolucja zachęca tylko, żeby mapy świata służące do porównywania wielkości krajów rysować według odwzorowania, które tej wielkości nie zniekształca. Do nawigacji, czyli do tego, do czego Merkator stworzył swoją mapę, jego odwzorowanie nadal się nadaje.

Kto poparł rezolucję, a kto był przeciw?

Za rezolucją głosowały 164 państwa, przeciw były tylko Stany Zjednoczone, a sześć państw wstrzymało się od głosu: Estonia, Gruzja, Litwa, Mołdawia, Serbia i Ukraina.

Inicjatywa wyszła od państw afrykańskich. Kampanię Correct the Map rozpoczęły w 2025 r. dwie afrykańskie organizacje, Africa No Filter i Speak Up Africa. W lutym 2026 r. poparł ją szczyt Unii Afrykańskiej. Na forum ONZ projekt wniosło Togo, razem z Bahamami. Państwa afrykańskie argumentowały, że mapa Merkatora pomniejsza Afrykę, Amerykę Łacińską i Azję Południową, a to wpływa na to, jak te regiony są postrzegane.

Stany Zjednoczone uznały rezolucję za element projektu ideologicznego. Ukraina poparła jej cel, ale zastrzegła, że niektóre mapy Equal Earth pokazują terytoria okupowane przez Rosję w sposób dla niej nie do przyjęcia. Unia Europejska poparła dokument z zastrzeżeniem, że dotyczy on wyłącznie proporcji lądów, a nie granic.

Co dalej po głosowaniu?

Togo planuje na początek 2027 r. spotkanie w Lomé z udziałem UNESCO, Unii Afrykańskiej i firm technologicznych, poświęcone wprowadzaniu rezolucji w życie.

Dlaczego mapa Merkatora zniekształca wielkość kontynentów?

Mapa Merkatora powiększa kraje tym bardziej, im dalej leżą od równika. Dlatego Grenlandia wygląda na niej na tak dużą jak Afryka, choć Afryka jest około 14 razy większa. To cena za cechę, dla której mapę stworzono: zachowanie kierunków potrzebnych żeglarzom.

Na globusie równoleżniki są tym krótsze, im bliżej bieguna leżą. Merkator narysował je wszystkie tak samo długie jak równik. Kraje położone daleko od równika zostały więc rozciągnięte na szerokość. Żeby ich kształty się nie wykrzywiły, Merkator rozciągnął je też w pionie, tak samo mocno. Skutek jest taki, że im dalej od równika, tym kraj na mapie większy, niż jest naprawdę. Na szerokości Oslo (60° szerokości północnej) każdy obszar zajmuje na mapie cztery razy więcej miejsca niż taki sam obszar przy równiku. Samych biegunów nie da się na tej mapie narysować, dlatego zwykle jest ona ucinana od góry i od dołu.

Do czego służyła mapa Merkatora?

Merkator przygotował swoją mapę dla żeglarzy. Na jego mapie linia stałego kursu według kompasu jest linią prostą. Żeglarz mógł więc połączyć linijką port wyjścia z portem docelowym i odczytać kurs. Dlatego odwzorowanie Merkatora do dziś dobrze sprawdza się w nawigacji morskiej i lotniczej. Rezolucja ONZ tego nie podważa.

Grenlandia na mapie, czyli najbardziej znany przykład

Porównanie Grenlandii i Afryki pojawia się w każdej dyskusji o mapie Merkatora, bo tu różnica jest największa. Na mapie Merkatora oba lądy wyglądają na podobnie duże. W rzeczywistości w Afryce zmieściłoby się około 14 Grenlandii. Tak samo powiększone są Kanada, Rosja, Skandynawia i Alaska. Kraje leżące przy równiku, na przykład w środkowej Afryce, Ameryce Południowej i Azji Południowo-Wschodniej, wyglądają przy nich na mniejsze, niż są.

Spójrz na grafikę z odwzorowaniem Merkatora na początku tego wpisu.

Dlaczego mapa Merkatora jest w każdym telefonie?

Atlasy szkolne od dawna używają do map świata innych odwzorowań. Merkator wrócił do codziennego użytku dzięki mapom internetowym. Google Maps i większość podobnych serwisów korzysta z jego odmiany nazywanej Web Mercator. Powód jest praktyczny: po przybliżeniu mapy do skali ulicy kąty i kształty się zgadzają, więc skrzyżowanie pod kątem prostym wygląda na mapie tak jak w rzeczywistości. Kłopot pojawia się dopiero po oddaleniu do widoku całego świata. W 2018 r. Google Maps w wersji na komputery zaczęło w takim widoku pokazywać globus, ale w aplikacji na telefon domyślnie nadal widać mapę Merkatora.

Dlaczego żadna płaska mapa nie jest wierna?

Powierzchni kuli nie da się położyć płasko bez rozciągania, ściskania albo rozcinania. Każda mapa świata zniekształca więc jedną lub kilka z tych cech: wielkość obszarów, ich kształt, odległości albo kierunki. Twórca odwzorowania wybiera, co zachować, zależnie od tego, do czego mapa ma służyć. Odwzorowania dzieli się według tego, co zachowują:

• Wiernopowierzchniowe (równopowierzchniowe). Zachowują wielkość: kraj dwa razy większy w rzeczywistości jest dwa razy większy na mapie. Kształty lądów są za to trochę zniekształcone. Należą do nich Equal Earth i Gall-Peters.
• Wiernokątne. Jeśli dwie linie przecinają się na Ziemi pod jakimś kątem, na mapie przecinają się pod tym samym kątem. Dotyczy to południków i równoleżników, które zawsze tworzą kąt prosty, dwóch ulic na skrzyżowaniu albo kursu statku względem kierunku północnego. Dzięki temu niewielkie obszary mają na mapie prawidłowy kształt, ale wielkość obszarów jest zniekształcona. Najbardziej znanym przykładem jest odwzorowanie Merkatora.
• Wiernoodległościowe. Zachowują prawdziwe odległości, ale tylko od jednego punktu albo wzdłuż wybranych linii. Na całej mapie nie da się tego osiągnąć.
• Kompromisowe. Nie zachowują w pełni żadnej cechy, ale zniekształcają wszystkie tylko trochę. Dzięki temu mapa świata wygląda naturalnie. Przykładami są odwzorowania Robinsona i Winkel-Tripel.

Jedna mapa nie może jednocześnie zachować prawdziwej wielkości i prawdziwego kształtu wszystkich lądów. Dlatego spór o mapę świata zawsze sprowadza się do pytania, co jest ważniejsze w danej sytuacji.

Czym różni się siatka kartograficzna od geograficznej?

Siatka geograficzna to południki i równoleżniki na kuli ziemskiej albo na globusie. Siatka kartograficzna to ta sama siatka narysowana na płaskiej mapie. Jej wygląd zależy od odwzorowania, więc na różnych mapach jest różna. Na mapie Merkatora południki i równoleżniki są prostymi liniami, które przecinają się pod kątem prostym, a odstępy między równoleżnikami rosną w stronę biegunów. Na mapie Equal Earth równoleżniki są proste, a południki wygięte w łuki.

Jakie mapy stosuje się na świecie i do czego?

Nie istnieje jedna „prawidłowa” mapa świata. Instytucje, wydawcy i aplikacje wybierają odwzorowanie zależnie od celu. Oto te, które spotyka się najczęściej.

Dwie pozycje z tabeli są zaskakujące. Urzędowe mapy Polski, na przykład mapy topograficzne i mapa administracyjna Polski przygotowywana przez Główny Urząd Geodezji i Kartografii, też opierają się na metodzie Merkatora, tylko obróconej. Najwierniej odwzorowany jest na nich pas wzdłuż południka 19°E, który przebiega przez środek Polski. Na tak wąskim obszarze zniekształcenia są bardzo małe, więc Polska ma na tych mapach prawie dokładnie taki kształt i wielkość jak w rzeczywistości. Z kolei godło samej ONZ nie przedstawia świata ani w odwzorowaniu Merkatora, ani Equal Earth. Pokazuje go z biegunem północnym w środku, w kształcie koła.

Czym jest Equal Earth i skąd się wzięło?

Equal Earth to odwzorowanie mapy świata opublikowane w 2018 r., które pokazuje wszystkie kraje i kontynenty w prawdziwych proporcjach wielkości. Opracowali je kartografowie Bojan Šavrič (Esri), Tom Patterson (US National Park Service) i Bernhard Jenny (Monash University).

Mapa w tym odwzorowaniu ma kształt spłaszczonego owalu. Zaokrąglone boki przypominają, że Ziemia jest kulą. Równoleżniki są prostymi liniami, więc łatwo porównać, jak daleko na północ lub południe od równika leżą różne miejsca. Kształty lądów są nieco zniekształcone.

Equal Earth powstało w odpowiedzi na decyzję szkół publicznych w Bostonie, które w 2017 r. przyjęły mapę Galla-Petersa (prostokątną mapę świata, która pokazuje prawdziwą wielkość krajów, ale mocno wydłuża kontynenty przy równiku z północy na południe, a spłaszcza obszary przy biegunach). Autorzy chcieli dać szkołom ładniejszą alternatywę, która też pokazuje prawdziwą wielkość krajów. Inspirowali się odwzorowaniem Robinsona, bo jego wygląd jest dobrze znany z atlasów. W przeciwieństwie do Robinsona Equal Earth zachowuje jednak prawdziwą wielkość obszarów.

Para 1, Equal Earth i Gall-Peters: obie mapy pokazują prawdziwą wielkość lądów, ale na Equal Earth łatwiej rozpoznać kształty kontynentów. Para 2, Equal Earth i Robinson: Equal Earth wygląda podobnie jak popularna mapa Robinsona, ale w przeciwieństwie do niej zachowuje prawdziwą wielkość lądów. Źródło: equal-earth.com

Sami autorzy podkreślali, że ich odwzorowanie jest przeznaczone do sytuacji, w których liczy się prawdziwa wielkość obszarów, i że żadna mapa tego typu nie rozwiązuje wszystkich problemów. Po głosowaniu w ONZ Tom Patterson napisał w mediach społecznościowych, że tworząc Equal Earth w 2018 r., nie wyobrażali sobie takiego obrotu sprawy.

Na stronie equal-earth.com można bezpłatnie pobrać ścienną mapę świata w tym odwzorowaniu, także w polskiej wersji językowej. Mapy są w domenie publicznej, więc szkoła lub rodzic mogą je wydrukować w dowolnej liczbie egzemplarzy.

Gall-Peters, czyli wcześniejsza próba poprawienia mapy

Mapa Galla-Petersa od dziesięcioleci jest przywoływana jako „sprawiedliwa” alternatywa dla Merkatora. Pokazuje prawdziwą wielkość obszarów, ale mocno zmienia kształty. Afryka i Ameryka Południowa są na niej wyraźnie wyciągnięte z północy na południe, a obszary przy biegunach spłaszczone. Kartografowie krytykowali decyzję bostońskich szkół właśnie z tego powodu. Equal Earth zachowuje wielkość tak samo jak Gall-Peters, ale kształty kontynentów są na niej bliższe tym z globusa.

Czy mapy w polskich szkołach się zmienią?

Rezolucja ONZ nie zobowiązuje Polski do żadnych zmian. O mapach w podręcznikach i atlasach decydują wydawcy w ramach podstawy programowej.

Dla ucznia ważniejsze od wyboru mapy jest rozumienie, co dana mapa pokazuje wiernie, a co zniekształca. Kilka prostych zasad pomaga uniknąć błędów:

• Do porównywania wielkości krajów używaj globusa albo mapy równopowierzchniowej. Na mapie Merkatora takie porównania dają błędny wynik, zwłaszcza dla krajów leżących daleko od siebie z północy na południe.
• Sprawdzaj, w jakim odwzorowaniu jest mapa. W atlasach ta informacja zwykle znajduje się przy mapie, obok skali.
• Porównaj dwie mapy obok siebie. Wystarczy otworzyć mapę w telefonie i pobraną mapę Equal Earth, żeby zobaczyć, jak zmienia się wielkość Grenlandii, Afryki czy Europy.

Jeśli mapy i odwzorowania sprawiają dziecku trudność przed sprawdzianem, korepetytor z geografii wytłumaczy je na globusie i mapach z atlasu.

Najczęstsze pytania o nową mapę świata

Czy ONZ przyjęła nową mapę świata? Nie. ONZ poparła odwzorowanie, czyli sposób rysowania map świata, który pokazuje prawdziwą wielkość kontynentów. Rezolucja zachęca do korzystania z map w odwzorowaniu Equal Earth i podobnych, ale nie wprowadza jednej obowiązkowej mapy.

Czym różni się projekcja od mapy? Projekcja, czyli odwzorowanie kartograficzne, to wzór matematyczny, który mówi, gdzie na płaskiej mapie narysować każdy punkt z kuli ziemskiej. Mapa to gotowy obraz zbudowany na tej podstawie, z granicami, nazwami, skalą i legendą.

Czy mapa Merkatora została zakazana? Nie. Rezolucja ONZ z 4 września 2026 r. nie jest wiążąca i niczego nie zakazuje. Odwzorowanie Merkatora nadal jest używane w nawigacji.

Ile razy Afryka jest większa od Grenlandii? Około 14 razy. Na mapie Merkatora oba lądy wyglądają na podobnie duże, bo ta mapa powiększa obszary leżące daleko od równika.

Jakiego odwzorowania używa Google Maps? Odmiany odwzorowania Merkatora nazywanej Web Mercator. W wersji na komputery po oddaleniu do widoku całego świata Google Maps od 2018 r. pokazuje globus.

Kto stworzył mapę Equal Earth? Kartografowie Bojan Šavrič, Tom Patterson i Bernhard Jenny. Odwzorowanie opublikowali w 2018 r.

Czy Equal Earth to najdokładniejsza mapa świata? Nie ma jednej najdokładniejszej płaskiej mapy świata. Equal Earth pokazuje prawdziwą wielkość obszarów, ale trochę zniekształca ich kształty. Najwierniejszym modelem Ziemi pozostaje globus.

Źródła

• ONZ, komunikat z posiedzenia Zgromadzenia Ogólnego z 4 września 2026 r. (GA/12779): https://press.un.org/en/2026/ga12779.doc.htm
• ONZ, projekt rezolucji A/80/L.104 „Correct the Map”: https://docs.un.org/en/A/80/L.104
• UN News, „UN tells the world: Stop making Africa look small”, 4 września 2026 r.: https://news.un.org/en/story/2026/09/1168284
• ONZ, godło i flaga ONZ: https://www.un.org/en/node/126420
• Equal Earth, opis odwzorowania: https://equal-earth.com/equal-earth-projection.html
• Equal Earth, ścienne mapy świata i warunki korzystania: https://equal-earth.com/
• Šavrič B., Patterson T., Jenny B., „The Equal Earth map projection”, International Journal of Geographical Information Science, 7 sierpnia 2018 r.
• Esri ArcUser, „New Map Projection Meets Cartographic Needs and Desires”: https://www.esri.com/about/newsroom/arcuser/equal-earth/
• Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 października 2012 r. w sprawie państwowego systemu odniesień przestrzennych: https://eli.gov.pl/api/acts/DU/2012/1247/text.html
• Reuters, „African Union urges adoption of world map showing continent's true size”, 2025
• Zintegrowana Platforma Edukacyjna, scenariusz lekcji o siatce geograficznej i siatkach kartograficznych: https://zpe.gov.pl/a/lesson-plan-polish/DkrAnTUIo