Czy wiesz, że ilość mikroorganizmów żyjących w ludzkim ciele 10-krotnie przewyższa ilość jego własnych komórek? Jednak ze względu na mały rozmiar mikrobów ich łączna masa stanowi tylko 1 do 3 % wagi człowieka.
Bakterie, wirusy i inne mikroorganizmy żyją w prawie każdej części ludzkiego ciała, na skórze, w jelitach czy jamie nosowej. Czasami wywołują choroby, lecz przez większość czasu żyją w harmonii ze swoim gospodarzem. Nasze ciała stanowią dla nich dom, a one pomagają nam przetrwać. Mikroby wspomagają trawienie pokarmu, wydzielają witaminy i inne potrzebne człowiekowi substancje odżywcze, „uczą” nasz układ odpornościowy jak rozpoznawać niebezpiecznych intruzów, produkują nawet substancje przeciwzapalne.
Mikroorganizmy żyjące w naszych ciałach ewoluowały wspólnie z gatunkiem ludzkim. Zaburzenia delikatnej równowagi ich ekosystemów leżą u podłoża licznych chorób. Przyczyną tych zaburzeń jest nierzadko działanie człowieka. Zbyt często przepisywane antybiotyki, powszechna obsesja na punkcie czystości, a nawet wzrastająca liczba dzieci rodzonych przez cesarskie cięcie prowadzi do zmian mikrobiomów nie tylko poszczególnych osobników, ale całej ludzkiej populacji.
Przez mikrobiom człowieka rozumiemy wszystkie mikroorganizmy żyjące w ludzkim ciele oraz ich metabolity i materiał genetyczny.
Niestety, mimo ogromnego znaczenia mikrobiomu dla naszego zdrowia, wiedza o nim jest wciąż niewielka. W 2007 roku pod patronatem Narodowego Instytutu Zdrowia USA rozpoczęto ogromny projekt badawczy, mający na celu scharakteryzowanie ludzkiego mikrobiomu. W „Human Microbiome Project” zaangażowano ponad 200 naukowców z całego świata, którzy analizowali próbki pobierane z 18 miejsc ciała każdego z ponad 200 zdrowych ochotników.
Pierwsze wyniki opublikowano w serii 16 artykułów, które ukazały się w 2012 roku w topowych czasopismach Nature i PLoS. Zidentyfikowano około 10 tyś gatunków mikroorganizmów, niosących aż 8 mln różnych genów, czyli 300 razy więcej niż posiada człowiek!
Badania przyniosły wiele interesujących i często zaskakujących wyników. Przykładowo, u ciężarnych kobiet tuż przed rozwiązaniem dochodzi do dynamicznych zmian flory bakteryjnej kanału rodnego. Dziecko podczas porodu przejmuje od matki florę bakteryjną, która towarzyszy mu przez całe życie. Może to tłumaczyć, dlaczego wśród dzieci urodzonych przez cesarskie cięcie, częściej obserwuje się choroby układu immunologicznego takie jak astma, alergie, cukrzyca typu I czy celiakia.
Teraz, kiedy naukowcy znają już kompozycję prawidłowego mikrobiomu człowieka, rozpoczęto poszukiwania odpowiedzi na kolejne pytania np. które gatunki mikroorganizmów uczestniczą w rozwoju określonych chorób, czy i w jaki sposób zachodzi komunikacja pomiędzy komórkami człowieka i mikrobów, w jaki sposób można wykorzystać określone szczepy bakterii w medycynie?
Autor: Daniela Kasprowska - doktor nauk medycznych Śląskiego Uniwersytetu Medycznego. Od lat pomaga maturzystom w osiąganiu jak najwyższych wyników na egzaminach maturalnych z biologii.
