Aż by się chciało zaśpiewać: Mam tę moc, mam tę moc! O tak, korepetytor/nauczyciel ma ogromną moc i ogromny wpływ na swoich uczniów i podopiecznych. Dlaczego by tej mocy nie wykorzystać w propagowaniu dobrych prośrodowiskowych nawyków?! Oto kilka pomysłów na zaangażowanie społeczności szkolnej w walkę o lepsze (i czystsze) jutro!
1. Kosze do segregacji odpadów
Zacznijmy od podstaw… czyli od uczenia poprawnej segregacji odpadów i postawienia w szkole koszy przeznaczonych na różne frakcje odpadów, tj. tworzywa sztuczne i metale, papier, szkło, odpady organiczne (frakcja bio) i na końcu (najmniejszy!) pojemnik na odpady resztkowe (zmieszane) wraz z infografikami pomagającymi w podjęciu decyzji do którego kosza wrzucić dany odpad, np. z przykładowymi odpadami dla każdej frakcji. W związku z tym, że pomiędzy gminami mogą występować pewne różnice i niektóre odpady podlegają pod różne kategorie warto najpierw zapoznać się z lokalnymi regulacjami i zaleceniami (tu znajdziesz zbiór pomocnych infografik gotowych do wykorzystania: [1], [2]).
Bardzo ważnym zagadnieniem jest również uświadamianie dzieci i młodzieży na temat odpadów niebezpiecznych (np. leków, baterii, farb, większości żarówek [3]) i tzw. elektroodpadów, czyli zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego. których nie wolno wyrzucać do żadnej z wymienionych powyżej frakcji odpadów, a które muszą być oddawane do specjalnych (gminnych/miejskich) punktów selektywnej zbiórki odpadów komunalnych (w skrócie PSZOK [4]). Dobrym pomysłem jest organizacja zbiórki takich odpadów lub postawienie specjalnego kosza na małe elektroodpady i baterie (przy okazji biorąc udział w konkursie, na przykład takim: [5]).
Temat segregowania odpadów można właściwie wpleść w każdy przedmiot szkolny. Nawet w język polski (co powiesz na konkurs poetycki “Na najbardziej porywający wiersz o segregacji odpadów”?), muzykę (Upcykling, czyli instrumenty muzyczne z odpadów), czy geografię (10 najbardziej zanieczyszczonych rzek świata i problem eksportu odpadów z kraju UE do Azji i Afryki)!
Dlaczego to takie ważne? Otóż edukowanie dzieci i młodzieży na temat prewencji powstawania odpadów, i w drugiej kolejności poprawnej segregacji już wygenerowanych odpadów to szansa na utrzymanie wyższego poziomu czystości w szkołach (i innych przestrzeniach publicznych), ale także w domach - bo często dzieci nabytą wiedzą dzielą się ze swoimi opiekunami no i ostatecznie również w środowisku naturalnym!
2. Givebox - punkt bezosobowej wymiany dóbr
Szkoła to wspaniałe miejsce na szerzenie idei dzielenia się i mądrego gospodarowania zasobami! I słowo zasoby może mieć dla każdego trochę inne znaczenie. Nietrudno wyobrazić sobie sytuację, gdy dla jednej osoby dana rzecz może wydawać się niepotrzebna (no bo po co mi 10-ty długopis?!), a dla drugiej stanowić będzie niezwykle pożyteczną zdobycz. I na fali takiego podejścia powstał Givebox, czyli punktu bezosobowej wymiany dóbr [6]! Givebox może przybierać różne formy (tu przykład szafy Givebox Poznań: [7]). Może nim być zwykła szafa, którą postawisz w dogodnym miejscu w szkole, tak by miały do niej łatwy dostęp zarówno uczniowie jak i pracownicy.
Givebox odgrywa dwie, uzupełniające się role: jest miejscem, w którym możesz zupełnie anonimowo:
- Coś zostawić (coś = właściwie wszystko, co jest zdatne do użytku, w (bardzo) dobrym stanie i rzeczywiście może się komuś przydać)
- Coś przygarnąć!
Dzięki Givebox’owi uczniowie (ale i dorośli!) uczą się:
- ograniczania kupowania (może to czego potrzebuję mogę zdobyć z drugiej ręki?)
- pozbywania się nadmiaru przedmiotów
- współdzielenia, czyli dzielenia się różnymi dobrami materialnymi, a tym, samym budowania społeczeństwa obywatelskiego
- idei less/zero waste, czyli (w skrócie) zmniejszania ilości generowanych odpadów, a tym samym działania na korzyść środowiska.
3. Źródełko lub dystrybutor z wodą pitną
Woda wodociągowa w Polsce to niezawodne i najtańsze źródło wody pitnej. I od lat niezmiennie spełnia wszystkie rygorystyczne normy jakościowe. Polskie prawo oraz unijne regulacje nakazują bowiem utrzymywanie wysokich standardów dotyczących wody pitnej jak również… jej darmowy dostęp w placówkach oświatowych.
To w gestii dyrektorów i nauczycieli jest to w jaki sposób zapewnić jej dostęp uczniom i podopiecznym… i często dopiero na końcu zdajemy sobie sprawę, że najlepszym rozwiązaniem jest… woda z kranu! Picie wody pochodzącej z wodociągów jest bezpieczne, tanie i z dostawą do szkoły! Dlatego warto zainwestować w źródełka lub dystrybutory wody, z których będzie mogła korzystać cała społeczność szkolna.
Wraz z pojawieniem się źródełka lub dystrybutora wody pitnej zmniejsza się ilość plastikowych odpadów związanych z korzystaniem z wody butelkowanej przez uczniów, a to pociąga za sobą mniej śmieci i mniejsze koszty środowiskowe (butelki plastikowe są jednym z przedmiotów jednorazowego użytku najczęściej spotykanych na europejskich plażach [8]), ale też ekonomiczne (brak odpadu = brak problemu z jego utylizacją). Dzięki korzystaniu ze źródełek lub dyspozytorów uczniowie mają szansę poczuć, że mają realny wpływ na zmniejszenie zanieczyszczenia środowiska oraz zobaczyć na własne oczy, że nauczyciele i korepetytorzy nie tylko mówią o ochronie środowiska, ale też stosują jej zasady w praktyce.
4. Szkolny kompostownik
Kompostowanie odpadów opiera się na naturalnych procesach biochemicznych i jest bezpieczne w aspekcie środowiskowym. Innymi słowy, jest to naśladowanie procesów naturalnie występujących w przyrodzie, jednakże skoncentrowane na mniejszej przestrzeni i (jeśli doglądane i odpowiednio zaopiekowane) pozwala na uzyskanie cennego nawozu do wykorzystania w ogrodzie i uprawach doniczkowych oraz znacznie zmniejsza ilość odpadów trafiających na składowisko.
Zaangażuj do wykonania kompostownika uczniów, np. w ramach zajęć manualno-plastycznych. Wbrew pozorom jego wykonanie nie wymaga ani wiele materiału, ani wiele pracy - wystarczy kilka desek czy fragmentów drewnianych palet (które dość często można znaleźć w osiedlowych altankach z odpadami wielkogabarytowymi) i nadzór osoby “obytej” z młotkiem i gwoździami ;) (tu znajdziesz instrukcję krok po kroku: [9]). Budowanie kompostownika można połączyć z zajęciami wprowadzającymi uczniów w tajniki organicznego recyklingu odpadów, ze jakie wskazaniem odpady można kompostować, jakie (mikro)organizmy wspierają prawidłowy przebieg procesów biodegradacji i jak zadbać o to, by uzyskać pełnowartościowy kompost.
Następnie wspólnie z uczniami i władzami szkoły wybierzcie dogodne miejsce na terenie przyszkolnym (osłonięte od wiatru i zacienione) i voilà! Od dzisiaj, zamiast wyrzucać odpady po owocach i warzywach do kosza można “dokarmiać” szkolny kompostownik!
Nie każda szkoła dysponuje dogodnym miejscem by móc stworzyć własny kompostownik. W takim przypadku możesz zapoznać uczniów i podopiecznych z innymi rozwiązaniami, którymi są między innymi:
- założenie domowego kompostownika (tak! nawet w mieszkaniu w bloku da się kompostować! [10]
- uruchomienie osiedlowego (sąsiedzkiego/społecznego) kompostownika np. w ramach budżetu obywatelskiego (jak ten projekt: [11]) - taka inicjatywa nie tylko pozwala na skuteczną utylizację odpadów organicznych pochodzących z naszych mieszkań, ale też wspiera integrację mieszkańców i zacieśnianie społecznych więzi!).
Gdyby chcieć w jednym zdaniu podsumować jak wprowadzać zmiany w środowisku szkolnym wiodące ku bardziej świadomemu dbaniu o naszą planetę, to powiedziałabym: powolutku - i z myślą, że każde, (nawet małe) działanie w kierunku kształtowania dobrych prośrodowiskowych nawyków ma sens!
PS. Zerknij również na naszą checklistę :)
