Fiński system edukacji przeżył gruntowną i skuteczną reformę 40 lat temu. Skuteczność edukacji analizowana jest każdego roku poprzez poddawanie 15-letnich uczniów międzynarodowym interdyscyplinarnym badaniom sprawdzającym ich kompetencje w takich dziedzinach jak: czytanie i interpretacja, umiejętności matematyczne oraz rozumowanie w naukach przyrodniczych. Od wielu lat fińscy uczniowie osiągają najwyższe wyniki spośród krajów europejskich w testach PISA, deklasując przy tym pozostałe europejskie państwa. Nic dziwnego, że Finlandia mocno inwestuje w edukację. W kraju, gdzie brak zasobów naturalnych i trudno byłoby czymkolwiek handlować, wiedza i nauka stały się towarem eksportowym.
Efekt ten osiągany jest dzięki:
-
inwestowaniu w badania i programy pilotażowe
-
wyrównywanie szans kształcenia dla wszystkich uczniów poprzez stwarzanie wysokiej jakości nauczania, a jednocześnie darmowej pomocy w formie dodatkowych zajęć wyrównawczych.
Edukacja w Finlandii jest oparta na szkolnictwie państwowym, a szkoły prywatne stanowią tylko niewielki procent (finansowane są również przez państwo i nie ma w nich czesnego). Dodatkowo transport z i do szkoły oraz posiłki w szkole są również bezpłatne. Uczący nauczyciele cieszą się dużym szacunkiem, a ich zawód uważany jest za prestiżowy. Aby zostać fińskim nauczycielem potrzebne jest posiadanie minimum tytułu magistra. Nic więc dziwnego, że na jedno miejsce na studia pedagogiczne jest z reguły około 8 kandydatów na 1 miejsce. Co zadziwiające, na ten kierunek trudniej dostać się niż na prawo czy medycynę. Średnio nauczyciele pracują przez 4 godziny dziennie. Obowiązkowo, 2 godziny w tygodniu, muszą poświęcić na samodoskonalenie się. Bezpłatny dostęp do kursów i szkoleń gwarantuje państwo.
Poprzez partnerskie relacje z uczniem nauczyciele starają się wzbudzić u nich zainteresowanie wiedzą. Zajęcia ukierunkowane są na maksymalne przekazanie wiedzy w sposób jasny i czytelny dla wszystkich uczniów. Nie ma podziału na uczniów zdolnych i słabych. Nie stosuje się odpytywania przed rozpoczęciem wykładu, a praca domowa jest zadawana sporadycznie i jest to forma projektów. Poprzez uczestnictwo, w którym dzielą się pomysłami, porównują, uczą się rozwiązywać problemy, a przede wszystkim uczą się rozumieć siebie. Współzawodnictwo na zajęciach zminimalizowane jest całkowicie, natomiast uczniowie ukierunkowani są na współpracę i pracę w grupach. Każdy uczeń otrzymuje dodatkową pomoc w nauce w ramach zajęć szkolnych, o ile oczywiście takiej pomocy potrzebuje. W Finlandii bowiem zakazane jest udzielanie płatnych korepetycji. Uczniowie zachęcani są do samooceny co pozwala im na poznawanie siebie. Często ocena końcowa jest wypadkową oceny nauczyciela i oceny, którą uczeń wystawił sam sobie.
Rok szkolny w Finlandii rozpoczyna się w połowie sierpnia i kończy się w maju. Edukacja rozpoczyna się w siódmym roku życia. Uczniowie zdobywają wiedzę od umiejętności pisania, a następnie czytania. W godzinach porannych mają prawo indywidualnie decydować o formie zajęć.
Przez pierwsze 6 lat nauki uczniowie nie otrzymują ocen, a pierwsze egzaminy zdają po ukończeniu 16 roku życia. W tym okresie, od 7 do 16 roku życia, kształcenie jest obowiązkowe. W klasach I - VI uczniowie mają tylko jednego nauczyciela – podobnie jak w polskich podstawówkach w klasach I – III. Wyjątek mogą stanowić lekcje muzyki, plastyki czy wychowanie fizyczne. W tym okresie uczniowie mają maksymalnie 5 godzin nauki w ciągu dnia. W starszych klasach liczba godzin lekcyjnych wzrasta do 7. Do obowiązkowych przedmiotów w szkole podstawowej należą: język ojczysty (fiński lub szwedzki) i literatura, języki obce, ekologia, edukacja zdrowotna, religia lub etyka, historia, wiedza o społeczeństwie, matematyka, fizyka, chemia, biologia, geografia, wychowanie fizyczne, muzyka, plastyka i prace ręczne. Jeżeli uczeń ma trudności w nauce, lub nie podjął w ciągu trwania nauki w 9 klasach decyzji dotyczącej swoje przyszłości, może zostać w dodatkowej, 10 klasie.
Na poziomie szkoły średniej młodzież rozpoczyna indywidualny tok nauki. Oznacza to, że uczniowie mogą samodzielnie wybrać kursy, w których będą uczestniczyli. W Finlandii istnieje podział na ogólnokształcącą szkołę średnia II stopnia oraz na zawodową szkołę II stopnia. Po obu szkołach uczeń może przystąpić do ogólnokrajowego egzaminu maturalnego. Finowie mogą pochwalić się także najwyższym odsetkiem uczniów, którzy po szkole średniej dostają się na studia. Jest ich przeszło 66%. A z powodzeniem uczelnie wyższe kończy ponad 93% studentów. Na tym jednak nauka się nie kończy. Szacuje się, że z kursów doszkalających dla osób dorosłych korzysta prawie 20% ludności fińskiej.
